Bekijk je eigen topicsBekijk je eigen berichten

EFFECTIEVE ALTRUÏSTEN | HET NUT VAN EEN KILLE BLIK

EFFECTIEVE ALTRUÏSTEN | HET NUT VAN EEN KILLE BLIK

Berichtdoor jasmin » za 19 dec 2015, 13:03

EFFECTIEVE ALTRUÏSTEN | HET NUT VAN EEN KILLE BLIK
ESSAY
HOE KUN JE HET BESTE HELPEN?

Eigen volk eerst tegenover hulp aan mensen in nood. De vluchtelingendiscussie raakt aan de fundamentele vraag in hoeverre je verplicht bent de medemens te helpen, wil je een goed leven leiden. Maar misschien is het beter om het probleem tot een geldkwestie te reduceren.
BEATRIJS RITSEMA

Weldoeners hoeven niet te rekenen op onvoorwaardelijke sympathie. De moeder Teresa-types en de Florence Nightingale-achtigen krijgen respect en bewondering, maar geliefd bij de massa zijn ze niet. Het is dan ook lastig om heiligen te omarmen. Hun zelfopoffering en deugdzaamheid wekken wantrouwen en soms zelfs weerzin omdat anderen zich tekort voelen schieten wanneer ze hun eigen leven vergelijken met dat van een weldoener. Alleen maar zelfverheffing, alleen maar de behoefte om zich een beter mens te voelen, alleen maar uitsloverij luidt dan het vernietigende oordeel. Altruïsme bestaat niet – ook de weldoener ontleent ergens een beloning aan, al was het maar aan het idee dat hij als een van de weinigen het moreel juiste pad bewandelt.

Als het geschreeuw en de oplopende gevoelsexplosies even niet meetellen, komt de actuele discussie over de instroom van vluchtelingen in Europa en Nederland neer op een discussie over altruïsme en de grenzen daaraan. Vooropgesteld dat het merendeel van de bevolking geen uitgesproken mening heeft en afwacht hoe een en ander zich ontwikkelt, bevechten twee kampen elkaar in de media op zo’n heftige manier dat het lijkt alsof het hele land nergens anders meer mee bezig is. Het tegenstanderkamp wordt uitgemaakt voor xenofobe fascisten, het voorstanderkamp voor gutmenschen, onnozele halzen die zichzelf op de borst slaan voor het afdanken van stapels oude kleren en knuffels.De egoïsten tegenover de altruïsten. Eigen volk eerst tegenover hulp aan mensen in nood. De vluchtelingendiscussie raakt aan de fundamentele vraag hoe een moreel leven te leiden met in achtneming van de noden van de medemens. Cruciaal bij dit probleem is het onderscheid tussen dichtbij en ver weg. Voor familie en bekenden bestaat een grotere offerbereidheid dan voor onbekenden en om verwante onbekenden (bijvoorbeeld landgenoten) bekommert men zich toch altijd nog wat meer dan om mensen uit andere landen of andere werelddelen. De impact van een ramp om de hoek is groter dan die van een aardbeving aan het andere eind van de wereld. Dit is een natuurgegeven, inherent aan de menselijke aard. Het is ook praktisch onmogelijk om er een moraal op na te houden die voorschrijft dat er geen onderscheid gemaakt mag worden tussen bekenden en onbekenden in het verstrekken van hulp. Daarvoor is de wereldbevolking te groot en is er te veel nood.

Afbeelding

OP VOET VAN GELIJKHEID
Nederland slaat internationaal gezien geen slecht figuur op het gebied van vrijgevigheid aan goede doelen, velen zetten zich in voor vrijwilligerswerk, maar mensen zorgen in de eerste plaats voor hun naasten, hun kinderen, hun familie, hun vrienden en wie er zich nog meer in hun sociale cirkel bevinden. Niet eens zozeer uit plichtsgevoel, maar vooral omdat ze het graag willen, terwijl toch altijd op de achtergrond de wet van de wederkerigheid meezoemt. Ik heb met liefde van alles voor mijn kinderen gedaan (wat ik nooit voor andermans kinderen zou hebben kunnen opbrengen), maar ik verwacht wel dat ze me niet laten barsten als ik oud en afgeleefd ben. Hetzelfde geldt voor iedereen om wie ik me bekommer en verder betaal ik met plezier belasting om deze schitterende verzorgingsstaat overeind te houden in de hoop dat ik er zelf zo min mogelijk beroep op hoef te doen. Liever te veel dan te weinig betaald aan het algemeen belang. De rol van gever is comfortabeler dan die van ontvanger.De fixatie op geven (meer afstaan, meer opofferen dan wat normaal gesproken van iemand wordt verwacht) maakt altruïsten verdacht. Het wantrouwen moet altruïsten al van oudsher hebben aangekleefd, want niet voor niets heeft het woord ‘gift’ zowel wortels in ‘geschenk’ als in ‘vergif’. Met te veel geschenken van de ene kant en verplichte dankbaarheid aan de andere kant raakt de verhouding vergiftigd. Een ontvanger die niet kan terugbetalen, die de wet van de wederkerigheid niet kan toepassen, wordt vernederd en de gever krijgt de overhand. Je zou kunnen zeggen dat de weldoener met zijn ongelimiteerd geefgedrag de normale, menselijke interactie verstoort. Het uitgangspunt is dat mensen elkaar op voet van gelijkheid tegemoet treden en als iemand ineens belangeloos goede gaven begint uit te storten, wordt de machtsbalans ontregeld.

WELDOENERS
In haar boek Strangers Drowning stelt de Amerikaanse journaliste Larissa MacFarquhar de vraag waarin weldoeners oftewel altruïsten zich onderscheiden van ‘gewone mensen’. Hiertoe hield ze diepgaande interviews met een tiental mensen wier levensloop bijna uitsluitend in het teken stond van het bestrijden van uiteenlopend menselijk (in een enkel geval dierlijk) leed. Aan het woord komen onder anderen een echtpaar dat twintig kinderen adopteerde, een Indiër uit de kaste der brahmanen die een melaatsenkliniek in de jungle opzette en tot economische bloei bracht, een Japanner die zijn leven wijdde aan het landgenoten weerhouden van zelfmoord, een Amerikaanse verpleegster in El Salvador en een paar aanhangers van de Effective Altruism-beweging. Het zijn nogal meanderende verhalen met niet al te veel interne samenhang, waar de bandopname af en toe doorheen schemert. Een fictieschrijver zou dit ruwe materiaal tot een eleganter geheel hebben kunnen stroomlijnen, maar het echte leven is rafelig en ontbeert logica. De portretten van de afzonderlijke weldoeners worden afgewisseld met beschouwende hoofdstukken over hoe er heden ten dage en in de geschiedenis en in de filosofie tegen altruïsme wordt aangekeken. De belangrijkste overeenkomst tussen de geïnterviewde weldoeners is hun innerlijke drang. Ze doen goed omdat ze het willen, omdat het voor hen de enige manier van leven is, omdat het voor hen vanzelf spreekt. Het is een en al ‘Hier sta ik, ik kan niet anders’ wat de klok slaat. Tegelijk zijn ze zich er wel van bewust dat ze uitzonderlijk gedrag vertonen dat andere mensen raar vinden en soms zelfs afkeuren. Een vrouw herinnert zich dat ze in haar tienerjaren worstelde met het probleem dat ze uitgenodigd was voor een verjaardagsfeestje waarvoor ze een cadeautje zou moeten meebrengen, terwijl ze gewend was om haar hele zakgeld aan het goede doel te schenken. Als ze haar zakgeld aan een cadeau zou besteden, zou ze de nooddruftigen tekort doen die er meer behoefte aan hadden dan haar vriendin. Mensen aan wie ze haar probleem voorlegde, wezen naar hun voorhoofd, maar dat zette haar er niet toe aan om haar prioriteiten bij te stellen.

Afbeelding

MENSEN VER WEG
Weldoeners maken geen verschil tussen mensen dichtbij en mensen ver weg. Voor hen is de broederschap van mensen geen hooggestemd ideaal dat er misschien in de verre toekomst nog eens van zal komen, maar de feitelijke werkelijkheid van vandaag. Zoals een normaal mens zijn eigen familie, soms ook zijn vriendenkring, min of meer als een extensie van zichzelf beschouwt, als vertrouwelingen om wie hij zich bekommert en die hij vanzelfsprekend helpt, zo ervaart een weldoener datzelfde plichtsgevoel voor de hele mensheid. Een kwestie van rechtvaardigheid.De enige situatie waarin het extreme plichtsgevoel van de weldoener niet als buitenissig wordt ervaren, is oorlog. In oorlogsomstandigheden verlaten soldaten hun gezinnen en families om te strijden voor het algemeen belang. In de oorlog is het geoorloofd om de vijand te doden ter wille van de overleving. In de oorlog zijn er altijd mensen die onbekenden redden, bijvoorbeeld door ze met gevaar voor hun eigen familie te laten onderduiken of ze op een andere manier te helpen. Militairen die hun leven in de waagschaal stellen ter wille van de goede zaak en burgers die zich ontfermen over onbekenden met wie ze niets te maken hebben, worden na afloop van de oorlog als helden geëerd, terwijl ze over zichzelf zeggen dat het niets bijzonders was en dat ze alleen maar hun plicht deden. Vergeleken met de oorlog kan het leven in vredestijd soft en slap lijken: een gedegenereerd bestaan dat geen ander doel kent dan het nastreven van particuliere genoegens met als enige verplichting dat je de buurman niet te na komt. Een weldoener volgt in vredestijd eigenlijk de codes van de oorlog met inbegrip van de spanning en sensatie waar een reddingswerker mee te maken heeft in de barre omstandigheden van een rampgebied.

RADICALE CONSEQUENTIES
Sommige weldoeners hebben zich aaneengesloten in de Effective Altruism-beweging. De theoretische onderbouwing van Effective Altruism gaat terug op een traktaat van filosoof Peter Singer uit 1971, Famine, Affluence and Morality , waarin hij de metafoor van de ondiepe vijver schetst. Wanneer je een kind ziet verdrinken in een ondiepe, modderige vijver, zou je niet aarzelen om het te redden en daarmee je nette pak te besmeuren. Als je weet dat er mensen dreigen te sterven buiten je zicht, is het volgens Singer immoreel om dat te negeren. Je kunt niet met een schoon geweten luxeartikelen kopen terwijl je met hetzelfde geld mensenlevens zou kunnen redden. Effectieve altruïsten voelen zich aangesproken door deze redenering en sommigen trekken daaruit radicale consequenties. Zo noemt MacFarquhar in haar boek Charles Gray, bedenker van het World Equity Budget -model waarin alle inkomens die wereldwijd verdiend worden bij elkaar worden opgeteld en gedeeld door de wereldbevolking. Het bedrag dat daaruit voortkomt (1200 dollar per jaar) is vanuit het oogpunt van rechtvaardigheid en gelijkheid het maximum wat iemand aan zichzelf mag besteden. Het surplus gaat naar het goede doel. Zelf deed Gray het trouwens op 62 dollar per maand, wat zijn vrouw uiteindelijk te puriteins vond en haar ertoe dreef een scheiding aan te vragen.Nieuw is de Effective Altruism-beweging niet. Het is een variant op de achttiende-eeuwse filosofie van het utilitarisme, die samengevat kan worden als ‘streven naar zo veel mogelijk geluk voor zo veel mogelijk mensen voor zo laag mogelijke kosten.’ De utilitarist Jeremy Bentham (1748-1832) zette al, net als Peter Singer, vraagtekens bij het verschil tussen mens en dier (dieren kunnen lijden, dus mag je ze niet doden en opeten). William Godwin (1756-1836) was nog radicaler: hij vond het bevoordelen van de eigen familie, met als consequentie onverschilligheid voor onbekenden, even verwerpelijk als gierigheid of ijdelheid. Deze opvatting droeg niet bij tot de populariteit van het utilitarisme, en de beweging wendde de koers schielijk in gematigde richting. Ook het bijna masochistisch getinte gedachtegoed van de effectieve altruïsten stemt mij als geïnteresseerde buitenstaander moedeloos en gedeprimeerd. Luxe, consumptie, kunst, sport, literatuur – niets daarvan is van belang in het licht van de mondiale aantallen slachtoffers.Er is de vrouw die verteerd wordt door wroeging omdat ze op een mooie zondagmiddag in het park een gesuikerde, geroosterde appel had gekocht voor een bedrag waarmee ze voor drie gezinnen levensreddende malarianetten had kunnen aanschaffen. Er is de discussie over een persoonlijk bevredigende (want de kans om mensen te helpen), maar slecht betaalde baan als maatschappelijk werkster versus vervelend, maar goedbetaald werk bijvoorbeeld in de financiële wereld. Uitkomst van de discussie: de vervelende baan is een betere keus, want daarvan houd je meer geld over om meer mensen ver weg te helpen.

Afbeelding

AANTALLEN GEREDDE LEVENS
Omdat effectieve altruïsten persoonlijke betrokkenheid en tevredenheid over jezelf zoveel mogelijk buiten de deur willen houden (dat beschouwen zij als egoïstische reddingsfantasieën), geven zij er de voorkeur aan om geld te geven aan liefdadigheidsorganisaties die de meeste levens redden of het meeste leed verhelpen. De Australische Toby Ord, die in 2009 de pressiegroep ‘Giving What We Can’ oprichtte, ijvert ervoor dat mensen minimaal tien procent van hun inkomen aan het goede doel afstaan. Hij becijferde dat hij als professor gedurende zijn leven een miljoen pond kan weg geven, waarmee honderdduizend gezonde levensjaren kunnen worden gewonnen. Met geld, geschonken aan professionele organisaties die werken met lokale deskundigen, kan meer bereikt worden dan met als vrijwilliger vermomde toeristen die een paar maanden hulp komen bieden of met filantropische artsen die af en toe worden ingevlogen om een weekje operaties uit te voeren. De focus op aantallen geredde levens illustreert de extreme rationaliteit van het weldoenersgedachtegoed. Door empathie en andere emoties als irrelevant terzijde te schuiven, schiet het menselijke aspect er bij de effectieve altruïsten een beetje bij in. Het is dan ook niet opwekkend om te bakkeleien over bloedeloze gedachtenexercities als ‘Wie kies je om van een wisse verdrinkingsdood te redden, je moeder of twee onbekenden? Je moeder of honderd onbekenden? Je moeder of tienduizend onbekenden?’ Waar ligt de grens inderdaad, maar de situatie doet zich niet voor in de praktijk. De onbekenden verdrinken ver weg en je ziet ze niet.

EEN GELDPROBLEEM
Toby Ord kwam er in de loop van zijn campagne al achter dat het makkelijker is om mensen ervan te overtuigen om meer geld sec te geven dan ze andere (effectievere) doelen te laten kiezen. Gelddonoren bleken om particuliere, nostalgische, zeg maar: totaal irrelevante, redenen verknocht aan de goede doelen die zij wilden begunstigen. En dan nog. Stel dat je als pragmatisch altruïst inderdaad je donaties een zo groot mogelijke impact wil geven. Hoe kun je uitvogelen welke humanitaire club of vredesmissie conflicten in een regio beëindigt in plaats van ze te verlengen? Hoe kun je zeker weten dat voedselhulp niet wordt ingewisseld voor wapens? Of dat de bestaande voedselmarkten níet worden vernietigd door buitenlandse giften? Of dat boeren uit het welvarende deel van de wereld de hulpacties níet gebruiken om hun overtollige voorraden te dumpen en daar belastingvoordeel mee op te strijken? Waarom zou je je als goedwillend altruïst eigenlijk meester maken van de hongerbestrijding elders en via een simpele geldovermaking de zittende regeringen ontslaan van hun verantwoordelijkheid voor de plaatselijke bevolking? De globalisering van de economie en de bloei van multinationals hebben meer bijgedragen aan gewonnen levensjaren in de derde wereld dan de opgetelde donaties van filantropen, die van Bill Gates meegerekend. Het uitzoeken of je goeie geld wel goed terechtkomt is eenvoudig te ingewikkeld en te veel werk. Dan maar in het wilde weg een emotionele donatie voor zielige kindertjes.

Afbeelding

Toch hebben de effectieve altruïsten een punt met hun gedram over cijfers en het nut van een kille blik. Neem de vluchtelingen. De kampen die elkaar bestrijden en zwart maken lijken onverzoenlijk, maar opgeblazen emoties verduisteren het zicht op de standpunten die mogelijk dichter bij elkaar liggen dan al het misbaar doet vermoeden. Oorlogsvluchtelingen hebben krachtens de VN recht op hulp en opvang. Een enkeling daargelaten bepleit niemand het hermetisch afsluiten van de grenzen. Anderzijds wil ook niemand dat zich hier twee- (of tien- of dertig-) miljoen vluchtelingen vestigen. Zowel het volledig sluiten als het totaal afschaffen van landsgrenzen is een irrelevante hersenschim. Blijft over: een discussie over aantallen en cijfers. De volksopstand in het gehucht Oranje ging over de tijdelijke opvang van 200 versus 700 vluchtelingen. Om niks dus eigenlijk. Althans volgens mij dan – iedereen heeft zo zijn eigen ideeën over de onvermijdelijke begrenzingen van hulp en opvang. Waar die grenzen dan ook getrokken moeten worden, in tegenstelling tot over emoties valt er over aantallen en cijfers prima te discussiëren, zeker wanneer er begrotingen en kostenplaatjes aan te pas komen. In de politiek doet men niet anders dan kostenplaatjes analyseren en prioriteiten stellen. De abstracte discussie over ‘Red je liever je moeder of tien (honderd, duizend enzovoort) verdrinkende vreemdelingen?’ heeft wel degelijk relevantie voor de Europese reactie op vluchtelingen. Hoe kunnen zo veel mogelijk mensen worden opgevangen (gered) tegen zo laag mogelijke kosten? Levert een miljard euro besteed aan opvang in de regio meer op dan een miljard in Nederland? Als het vluchtelingenprobleem gereduceerd wordt tot een geldprobleem, valt er makkelijker over te praten en komen
compromissen wellicht eerder in beeld. Een van de geïnterviewde weldoeners in het boek, een hardcore veganist die van het welzijn van kippen zijn levenswerk had gemaakt, at altijd een hamburger mee als hij met lieden van de vleesindustrie een lunchbespreking had om te vermijden dat hij als tofu-eter niet serieus werd genomen. Als pragmatist kon hij des te beter voor de kippenbelangen opkomen. Ook vluchtelingen zijn meer gebaat bij rustig overleg en allocatie aan de hand van berekeningen op de zakjapanner dan bij demonstraties met burgergejoel pro of contra.

Bron: Vrij Nederland 16.12.15
Afbeelding
Avatar gebruiker
jasmin
ArchAngel
ArchAngel
 
Berichten: 15038
Geregistreerd: ma 24 okt 2011, 19:19

Delen op:

Delen op Facebook Facebook Delen op Twitter Twitter

Re: EFFECTIEVE ALTRUÏSTEN | HET NUT VAN EEN KILLE BLIK

Berichtdoor Blauwewolk » za 19 dec 2015, 13:38

dat is allemaal een oplossing zoeken voor een zelf gemaakt probleem.
de oorlog in Syrie gaat over gas en olie pijpen die amerika met de eu door dit land heen willen trekken.
dit mocht niet van Assad dus kwam er deze oorlog. volledig uit de grond gestamt door onszelf.
met als hoop en gevolg dat persoonlijke conflicten tussen geloven uit zouden barsten en alles aan puin zou worden geschoten.
en dit gebeurde dan ook.
het hele probleem wordt nu op de burgers afgeschoven en wij staan dit toe.
oorlogje spelen als kleuters in de zandbak, het is gewoon te primitief allemaal.
we hadden door kunnen transformeren naar een schone en betere wereld, we hadden kunnen transformeren naar een heel ander tijdperk.
een volwassen tijdperk van bewustzijn en verantwoordelijkheid voor elkaar.
olie er uit nieuwe energieen er in. maar wij zijn gewoon nog te primitief en kunnen dit niet.
nu worden we volgstopt met corruptie en leugens om het oude tijdperk instant te houden.
het is triest, heel erg triest. misschien dat we over 26 duizend jaar pas toe zijn aan een volwassen en bewuste mensheid.
Jijzelf bent licht .je hoeft alleen maar naar binnen te kijken .
Avatar gebruiker
Blauwewolk
ArchAngel
ArchAngel
 
Berichten: 17129
Geregistreerd: ma 17 okt 2011, 15:34


Keer terug naar Overige Discussie's

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers. en 1 gast